Bernhard Schlink
Boeken
BIBLIOGRAFIE

Boeken
VERSCHENEN BIJ COSSEE
Objectieve wetgeving en subjectieve rechters

Objectieve wetgeving en subjectieve rechters

Bernhard Schlink

ISBN: 9789059363342
Bindwijze: Paperback
Datum: 01-12-2011
Omvang: 96
Prijs: €9.99,-

Vroeger werd algemeen gedacht dat de rechter vooral de spreekbuis was van de wet. De rechter zelf had geen macht, die lag in de wetgeving.

De geschreven wetgeving – neergelegd in wetten en in uitspraken van hogere rechtbanken die moeten worden overgenomen door lagere rechtbanken – is vaak algemeen gesteld en meerduidig.

De wet moet worden geïnterpreteerd voordat hij kan worden toegepast en dat interpreteren kan op verschillende manieren gebeuren. Dit betekent macht voor de rechters. Iedere rechter heeft een andere levensgeschiedenis en persoonlijkheid, dus is het geen verrassing dat de interpretatie en toepassing van de wet vaak per rechter verschilt. Geen enkele rechter kijkt op dezelfde manier naar een bepaalde zaak.

Hierover debatteerden eind vorig jaar schrijver en jurist Bernhard Schlink en president van de Hoge Raad der Nederlanden Geert Corstens in het Haagse Vredespaleis. Bernhard Schlink was op dat moment te gast bij het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study) in Wassenaar en benoemd tot Vredesfilosoof in Den Haag.

Schlink en Corstens presenteren ieder een duidelijk standpunt ten aanzien van dit actuele thema, dat een belangrijke rol speelt in het publieke debat in Nederland. In Objectieve wetgeving en subjectieve rechters zijn hun stellingen en hun weloverwogen reacties op elkaar opgenomen zowel in het Nederlands als in het Engels. Het oorspronkelijke debat werd gevoerd in het Engels.



Fragment


1.

Tijdens de Verlichting heerste de opvatting dat de rechter niets anders was dan de spreekbuis van de wet – dat hij geen macht bezat en die ook niet nodig had. De macht berustte bij de wet zelf.

Tegenwoordig denken we daar anders over. De geschreven wet – die vastligt in wetteksten en in de jurisprudentie van hogere rechters die door lagere rechters wordt gevolgd – is vaak ambigu of vaag. De wet moet worden geïnterpreteerd voordat hij kan worden toegepast, en er zijn verschillende interpretaties mogelijk. Dat houdt in dat de rechter een zekere macht heeft. Zonder de wet heeft de rechter geen macht. Maar zonder de interpretatie van de rechter die de wet toepast, heeft ook de wet geen macht.

Iedere rechter is een mens met een eigen biografie en persoonlijkheid; het is dus niet verwonderlijk dat de interpretatie en de toepassing van de wet ook vaak van rechter tot rechter verschilt. Verschillende rechters bekijken hetzelfde probleem op verschillende manieren. Er is een Amerikaanse juristengrap van de wanhopige cliënt die een eenzijdige advocaat zoekt. Op de vraag waarom hij dat wil, luidt het antwoord dat zijn advocaat, als de cliënt zijn probleem uiteenzet en vraagt of hij bij de rechter een kans maakt, steevast zegt: ‘Tja, enerzijds... Maar anderzijds...’ Duitse juristen zeggen weleens dat het lot van de mens op open zee en voor de rechtbank in Gods hand ligt.

Natuurlijk kunnen wetteksten en jurisprudentie tot op zekere hoogte ambigu zijn en in precisie variëren. Bovendien bestaan er bepaalde normen die als leidraad bij de interpretatie dienen en een zekere bescherming tegen subjectiviteit en willekeur bieden. Daar komt bij dat juristen in het algemeen en rechters in het bijzonder vaak een bepaald type mens zijn: ze zijn geneigd conservatief, niet revolutionair te denken, prefereren traditie boven innovatie en harmonie boven conflict, ze gaan liever stap voor stap dan met grote sprongen. Niettemin zijn ze onderling wel zo verschillend dat er in de Verenigde Staten zelfs een tak van wetenschap bestaat die zich bezighoudt met het identificeren van verschillende maatschappelijke achtergronden, psychologische disposities, religieuze opvattingen en politieke voorkeuren als factoren die het mogelijk maken een bepaalde prognose voor een rechterlijke beslissing op te stellen.


Quotes


'Het verslag van dit debat op hoog niveau is lezenswaardig en eindigt onbeslist.' - Nederlands Dagblad